Trusselbilete

Skip to content

Dette er ein maskinomsett tekst som kann innehalda feil!

Datasikkerheit handlar um å verne informasjon og system mot uønskt tilgang, endring eller øydelegging. For å vite kva me skal verne oss mot, må me fyrst forstå trugsmåla.

Kva er ein trussel?

Ein trussel er alt som kan skada informasjon, system eller tilgjenge. Det kan vera alt frå ein hacker til ein tilsett som klikkar på ei phishing-lenkje, til eit straumbrot som tek ned serverane.

Vanlege trugsmål

Skadevare (malware)

Skadevare er programvare laga for å gjera skade. Dei vanlegaste typane:

Type Kva han gjer Eksempel
Virus Spreier seg ved å festa seg til andre filer Vedlegg i e-post
Trojanar Gjev seg ut for å vera nyttig programvare Falsk installasjonsfil
Ransomware Krypterer filene dine og krev løysepenge WannaCry, LockBit
Spyware Overvakar aktiviteten din i det skjulte Keyloggere

Ransomware er kanskje den mest alvorlege trugselen for verksemder i dag. Tenk deg at alle filer på alle tenarar plutseleg er krypterte og utilgjengelege.

Phishing

Phishing er forsøk på å lura nokon til å gje frå seg sensitive opplysningar (passord, personinfo) ved å gje seg ut for å vera nokon dei ikkje er. Det kjem ofte som e-post, men òg som SMS og meldingar i sosiale medium.

Kjenneteikn:

  • Hastar! “Kontoen din vert stengd om 24 timar!”
  • Ukjend avsendar eller avsendar som liknar, men ikkje er rett (support@micosoft.com)
  • Lenkjer som går til ei anna adresse enn det teksten seier
  • Dårleg språk eller generiske helsingar (“Kjære kunde”)

Tjenestenektangrep (DDoS)

Eit DDoS-angrep (Distributed Denial of Service) oversvøymar ei teneste med so mykje trafikk at ho sluttar å fungera. Tenk deg at tusenvis av folk prøver å gå gjennom ei dør samtidig.

Det er ikkje eit forsøk på å stjela data, men å gjera tenesta utilgjengeleg. Det kan brukast for utpressing, sabotasje eller som avleiing medan eit anna angrep pågår.

Sosial Manipulering (social engineering)

Mange av dei mest effektive åtaka utnyttar menneske, ikkje teknologi. Sosial manipulering handlar om å lure folk til å gjere ting dei ikkje bør.

Metode Forklaring
Phishing Falske e-postar som ser trugelege ut
Pretexting Gje seg ut for å vere nokon annan (t.d. «IT-avdelinga»)
Tailgating Følgje nokon gjennom ei låst dør utan eige adgangskort
Baiting Legge att ein USB-pinne med skadevare der nokon finn han

Truslar mot demokrati og samfunn

Digitale truslar handlar ikkje berre om einskilde verksemder. Dei kan påverke heile samfunnet:

Trussel Korleis det påverkar samfunnet
Feilinformasjon Falske nyhende som vert spreidde i sosiale media kan påverke val og meiningar
Deepfakes AI-genererte videoar som gjer det vanskeleg å skilje ekte frå falskt
Cyberåtak mot kritisk infrastruktur Åtak på straumnett, sjukhus eller vassverk kan råke heile samfunnet
Personvernskrenkingar Lækking av personopplysningar svekkjer tilliten til digitale tenester
Overvåking Uforholdsmessig overvåking trugar personleg fridom

Noreg er ikkje immune

Noreg har vore utsett for fleire alvorlege cyberåtak. Stortinget vart hacka i 2020 og 2021. Østre Toten kommune vart ramma av ransomware i 2021, noko som la kommunale tenester nede i vekevis. Norsk Hydro vart ramma av ransomware i 2019 med kostnader på over 800 millionar kroner.

Grunnleggjande vern

Du trong ikkje avanserte verktyg for å verne deg mot dei fleste trugslane:

Tiltak Kva det vernar mot
Halda systema oppdatert Kjende sårbarheitar
Sterke, unike passord Brute force, gjenbruk av lekkede passord
MFA (tofaktorautentisering) Tilgang sjølv om passordet lekk
Backup Ransomware, diskfeil, uhell
Brannmur Uønskt nettverkstrafikk
Opplæring Phishing og sosial manipulasjon

Den viktigaste faktoren

Dei fleste vellykka åtak byrjar med menneske, ikkje teknologi. Ein oppdatert tenar med sterk brannmur hjelper lite om nokon klikkar på ei phishing-lenkje og gjev frå seg passordet sitt. Medvitsgjering er det mest effektive tryggingstiltaket.

Easy Oppgåve 1 – Les um eit kjent åtak

Søk upp WannaCry-åtaket frå 2017. Det råka sjukehus, føretak og offentlege tenester verda over.

  • Kva slags skadevare var det?
  • Korleis spreidde det seg?
  • Kva var konsekvensane?
  • Kva kunne hindra det? (Hint: ei enkel oppdatering)

Easy Oppgåve 2 – Kjenna att phishing

Sjå på Jigsaw Phishing Quiz frå Google. Det er ein interaktiv prøve der du skal finna ut kva e-postar som er ekte og kva som er phishing.

Kor mange klarar du rett?

Easy Oppgåve 3 – Kven trugar Noreg?

Les det siste Nasjonalt digitalt risikobilde frå NSM (Nasjonal tryggleiksteneste) på nsm.no.

  • Kva trugsmål drar NSM fram som dei viktigaste?
  • Kva sektorar er mest utsette?
  • Er det noko som overraskar deg?

Oppsummering

  • Skadevare, fisking og DDoS er mellom dei vanlegaste trugslene
  • Samfunnsmanipulasjon utnyttar menneske, ikkje teknologi
  • Digitale trugslar kan påverke demokrati og samfunnstiltru gjennom feilinformasjon og åtak på kritisk infrastruktur
  • Oppdateringar, sterke passord, MFA og sikkerheitskopiering er dei viktigaste sikkerheitstiltaka
  • Opplæring er det mest effektive tiltaket mot samfunnsmanipulasjon